Samagra Shiksha 3.0: ભારતીય શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં આવશે મોટો બદલાવ! જાણો શું છે કેન્દ્ર સરકારનો નવો માસ્ટર પ્લાન

Samagra Shiksha 3.0: ભારતની એજ્યુકેશન સિસ્ટમમાં એક ક્રાંતિકારી પરિવર્તન આવવા જઈ રહ્યું છે. હાલમાં જ કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને ‘Samagra Shiksha 3.0‘ ના રોડમેપ તૈયાર કરવા માટે એક હાઈ-લેવલ મીટિંગની અધ્યક્ષતા કરી હતી. આ નવી સ્કીમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વર્ષ 2047 સુધીમાં ‘વિકસિત ભારત’ (Viksit Bharat) ના લક્ષ્યને હાંસલ કરવાનો છે.

શું છે Samagra Shiksha 3.0?

સમગ્ર શિક્ષા અભિયાન એ પ્રી-સ્કૂલથી લઈને ધોરણ 12 સુધીના શિક્ષણને આવરી લેતી એક સંકલિત યોજના છે. તેના ત્રીજા તબક્કા એટલે કે 3.0 માં, સરકાર માત્ર ‘સ્કૂલ એક્સેસ’ (શાળા સુધી પહોંચ) પર જ નહીં, પણ ‘Outcome-oriented Quality Education’ (પરિણામલક્ષી ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ) પર ભાર મૂકશે.

આ નવી એજ્યુકેશન પોલિસીના મુખ્ય પાસાઓ (Key Highlights):

1. AI અને ડિજિટલ લર્નિંગ: આજના યુગમાં ટેકનોલોજી અનિવાર્ય છે. Samagra Shiksha 3.0 માં Artificial Intelligence (AI) ને શિક્ષણના મહત્વના ભાગ તરીકે સમાવવામાં આવશે. જેનાથી બાળકોને પર્સનલાઈઝ્ડ લર્નિંગનો અનુભવ મળશે.
2. 100% એનરોલમેન્ટ અને ડ્રોપઆઉટમાં ઘટાડો: સરકારનું લક્ષ્ય છે કે ધોરણ 12 સુધી દરેક બાળક શાળાએ જાય. ખાસ કરીને સેકન્ડરી લેવલ પર જોવા મળતા ડ્રોપઆઉટ રેટને ઘટાડવા માટે આ સ્કીમમાં વિશેષ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.
3. Teacher Training (શિક્ષકોનું સશક્તિકરણ): આ મીટિંગમાં રાજ્યોએ શિક્ષકોની ટ્રેનિંગ અને કેપેસિટી બિલ્ડિંગ માટે વધારાના સપોર્ટની માંગ કરી છે. સરકાર હવે એવા પ્રોગ્રામ્સ લાવશે જે શિક્ષકોને NEP 2020 મુજબ આધુનિક શિક્ષણ પદ્ધતિઓ શીખવશે.
4. સ્કૂલ ગવર્નન્સમાં સમાજની ભાગીદારી: શિક્ષણ મંત્રીએ જણાવ્યું કે શાળાઓને ફરીથી સોસાયટી (સમાજ) ને સોંપવી જરૂરી છે. એટલે કે, School Management Committees (SMC) માં સ્થાનિક લોકો અને વાલીઓની ભાગીદારી વધારવામાં આવશે જેથી શાળાઓનું સંચાલન વધુ પારદર્શક અને જવાબદાર બને.
5. સ્કિલિંગ અને વોકેશનલ એજ્યુકેશન: હવે માત્ર પુસ્તકિયું જ્ઞાન પૂરતું નથી. નવા માળખામાં વ્યવસાયિક શિક્ષણ (Vocational Education) અને કૌશલ્ય વિકાસ (Skilling) ને શાળાના અભ્યાસક્રમમાં જ વણી લેવામાં આવશે.

રાજ્યોની ભૂમિકા અને પડકારો

દિલ્હીમાં યોજાયેલી આ બેઠકમાં વિવિધ રાજ્યોના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. ઘણા રાજ્યોએ જણાવ્યું કે તેમને ચાલી રહેલા બીજા તબક્કાના લક્ષ્યો પૂરા કરવામાં પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. તેથી, Samagra Shiksha 3.0 માં ‘બોટમ-અપ એપ્રોચ’ (Bottom-up approach) અપનાવવામાં આવશે, જેમાં રાજ્યો પોતાની જરૂરિયાતો મુજબ વાર્ષિક પ્લાન તૈયાર કરી શકશે.

શા માટે આ મહત્વનું છે?

ભારત અત્યારે અમૃત કાળમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. જો આપણે ‘ગ્લોબલ નોલેજ સુપરપાવર’ બનવું હોય, તો આપણી પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ વ્યવસ્થા મજબૂત હોવી જોઈએ. આ યોજના દ્વારા સરકાર ‘Macaulay mindset’ (મેકોલેની માનસિકતા) માંથી બહાર નીકળીને ભારતની ધરતી સાથે જોડાયેલું અને ભવિષ્યની ટેકનોલોજી સાથે તાલ મિલાવતું શિક્ષણ આપવા માંગે છે.

મહત્વપૂર્ણ લીંકસ

• અન્ય શિક્ષણ સમાચાર માટે : અહી ક્લિક કરો
• અન્ય ભરતી અને યોજના સમાચાર માટે : અહી ક્લિક કરો

નિષ્કર્ષ:

Samagra Shiksha 3.0 એ માત્ર એક સરકારી યોજના નથી, પણ આવનારી પેઢીને તૈયાર કરવાનો એક સંકલ્પ છે. જો આ સ્કીમનું યોગ્ય અમલીકરણ થશે, તો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરવા માટે વધુ સક્ષમ બનશે.